Zabytki w Bydgoszczy

Na przełomie XIX i XX w. kanał obsługiwało blisko 3000 flisaków pracujących dla największego armatora Lloyda Bydgoskiego. Ponadto kanał w obrębie miasta i terenów podmiejskich od lat 40. XIX w. wpłynął na rozkwit życia towarzyskiego związanego z zakładanymi w jego sąsiedztwie kompleksami restauracyjno-rozrywkowymi.

Zapraszamy na spacer nad Kanałem.

Jest to miejsce, w którym w szczególny sposób można przenieść się w czasie. W szumie starych drzew usłyszeć głosy ludzi, którzy całe życie spędzali wędrując tym szlakiem. Przy odrobinie wyobraźni ujrzeć śluzowane barki i tratwy. A w znajdującym się w pobliżu Muzeum Kanału Bydgoskiego na własne oczy zobaczyć pamiątki po tych interesujących czasach.

Jak pisał pewien bydgoski bernardyn w 1604 r.:

Dzięki tej dobroczynnej rzece miasto doszło do takiej świetności i bogactwa, że dużo szlachty widząc, że ich majątek topnieje udaje się doń, aby kupowaniem zboża i wysyłaniem do Gdańska pokryć niedobory. Obywatele zaś wydający za nich swe córki, darzą je niepodłym posagiem. I oto jest powód dlaczego Bydgoszcz celuje przed wszystkimi miastami w Królestwie Polskim.

Miasto szybko przekroczyło obszar wyznaczony murami miejskimi.

Pomyślność gospodarcza działała jak magnes. Sprzyjała rozwojowi osadnictwa w mieście. I jak sądzicie Państwo, jakże też rozwijała się przestrzennie Bydgoszcz od XV do XIX wieku ? Koncentrycznie od Starego Rynku i Ratusza ? Wcale. Wystarczy spojrzeć na historyczne i współczesny plany miasta. Bydgoszcz rozwijała się wzdłuż Brdy,- na zachód wzdłuż Kanału Bydgoskiego i na wschód ku Wiśle. Bydgoszcz w obecnym centrum, a dawniej od zamku na wschodzie, po Wyspę Młyńską na zachodzie była jak jeden duży port przeładunkowy. Na obu brzegach Brdy budowano spichrze z kupieckimi kantorami, magazyny, przystanie, stocznie remontowe. Przy rzece wznoszono także klasztory karmelitów, klarysek, bernardynów, ale spichrze przede wszystkim. Brda w mieście była najważniejsza.

Dumny z miasta XVII-wieczny burmistrz Wojciech Łochowski w swojej Kronice pisał:

Bydgoszcz słynie także z portu. Po obu stronach rzeki ma budowle okazałe, warte oglądania, wzniesione wyłącznie w celu magazynowania zboża, które w ogromnych ilościach zwożą tu z Wielkopolski, a szczególnie z całych Pałuk, Krajny i krain kaszubskich. W całym Królestwie Polskim trudno znaleźć drugie miasto , gdzie każdego roku gromadzono tak wielkie ilości zboża, stąd w dogodnej porze wywozi się je do Gdańska. Z Gdańska z kolei , w górę rzeki , przywozi się do Bydgoszczy mnóstwo śledzi, soli zamorskiej, pomarańczy, win francuskich, reńskich, kanaryjskich, kreteńskich, lub małmazyjskich.

W okresie rozbiorów Polski znaczenie handlu drogami wodnymi nie zmalało. Wręcz przeciwnie. Duże ożywienie wprowadziło wybudowanie w latach 1772-1800 Kanału Bydgoskiego do Noteci i Odry, oraz przekształcenie dawnej Wyspy Menniczej w Wyspę Młyńską. Na Wyspie wybudowano cały kompleks młynów i spichrzy związanych m.in.. z aprowizacją armii pruskiej. To wtedy też, już poza Wyspą Młyńską i ówczesnym miastem, w zakolu Brdy wzniesiono ogromne Spichrze Królewskie, które zniszczone po II Wojny Światowej zastąpiła współczesna Opera Nova.

Transport drogami wodnymi kwitł do II połowy XIX wieku. Później coraz bardziej wypierała go kolej.

Do dzisiaj zachowało się w Bydgoszczy zaledwie kilka historycznych spichrzy, a sprzed XIX wieku tylko cztery. Wszystkie przy brzegach rzeki, w ścisłym centrum miasta, wszystkie szachulcowe i wszystkie dzisiaj pełniące funkcje muzealne.

Trzy spichrze przy ul. Grodzkiej 7-11, (które także są współczesnym logo Bydgoszczy) zostały zbudowane w latach 1793-1800 r. przez kupca Samuela Gotlieba Engelmanna. Pierwotnie kompleks przy ul. Grodzkiej składał się z pięciu spichrzy w zabudowie szeregowej. W 1960 roku doszczętnie spłonęły dwa spichrze (13 i 15). Już wówczas były tak mocno wpisane w tradycję miejską ,że dotąd wśród bydgoszczan odzywają się głosy za ich rekonstrukcją. Zachowane spichrze w 1962 roku zostały zaadaptowane na cele ekspozycyjne bydgoskiego Muzeum. W 2006 roku zakończono ich gruntowny remont i modernizację wnętrz.

Szczególnie ulubiony przez bydgoszczan, a zarazem charakterystyczny jest spichrz najbliższy ul. Mostowej, zwany nieraz „holenderskim" ze względu na krążynowy dwuspadowy dach. Przed tym spichrzem współcześnie zorganizowano niewielki amfiteatr oraz usytuowano brązowy model średniowiecznej Bydgoszczy.